Ceza Yargılamasına İlişkin Temel Esaslar
1- Ceza davası suç fiilinin işlendiği yer mahkemesinde görülür.
2- Şikayete tabi suçlarda şahsi şikayet hakkı, suç fiilini ve/veya failini öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde kullanılmalıdır.
3- Ceza yargısında şikayetinden vazgeçen müşteki tekrar şikayetçi olamaz.
4- Hakkı olmayan yere tecavüz, genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması trafik güvenliğini tehlikeye sokma, gürültüye neden olma, parada sahtecilik, mühür bozma, resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan kumar için yer sağlama, başkasının kimlik bilgilerinin kullanılması ruhsatsız tabanca-bıçak-muşta ve benzerlerini bulundurma, devlet ormanını işgal, rulet-tilt ve langırt benzeri oyunları izinsiz oynatma ve kooperatif genel kurulunu süresinde yapmama suçlarında C. savcısı seri muhakeme usulüne göre yargılanmayı teklif eder. Şüpheli, suçun alt cezasının yarısını kabul ederse savcı görevli mahkemeden yargılama için talepte bulunur (ABD’deki ceza pazarlığı müessesesi gibi). Mahkeme yargılamayı seri muhakeme usulüne göre en kısa zamanda duruşmalı olarak yapar.
5- Yanlız adli para cezası ve/veya üst sınırı 2 yıl ve altında hapis cezasını gerektiren tüm suçlarda Asliye Ceza Mahkemesi takdire bağlı olarak basit yargılama usulüne göre duruşmasız karar verebilir.
6- Ceza mahkemesi tarafından nihai ceza miktarı 2 yıl ve altında olan mahkumiyetler, sanığın da onayıyla 5 yıl süreyle başka bir suç işlememek şartıyla açıklanmadan durdurulabilir (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması müessesesi). Aym İptal etti. Bu iptal kararı hukuki bir boşluk doğmaması adına 30 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar HAGB uygulaması devam edecek olup, 30 Eylül 2026'ya kadar TBMM tarafından yeni bir yasal düzenleme yapılmaması beklenmektedir.
7- Ceza mahkemesi tarafından nihai ceza miktarı 2 yıl ve altında olan mahkumiyetler, sabıkasız sanıklar için 1 ila 3 yıllık süreyle başka bir suç işlememek şartıyla ertelenebilir.
8- Ceza mahkemesi tarafından nihai ceza miktarı 1 yıl ve altında olan mahkumiyetler, sanığın kişiliğine göre günlüğü 20 ila 100 TL. arasındaki bir adli para cezasına veya mahkemece takdir edilecek herhangi bir seçenek tedbire çevrilebilir.
9- Taksirli suçlar (trafik kazasıyla yaralama-öldürme, iş kazası vb. yaralama-öldürme, taksirli iflas, kazaen yangın, bina çökmesi ve deniz, hava ve demiryolu ulaşımını istemeden tehlikeye sokma ve çevrenin istemeden kirletilmesi) da verilen ceza miktarı ne olursa olsun mahkeme, asıl şartları taşımak kaydıyla sanığın cezasını adli para cezasına çevirebilir.
10- Ceza hukukumuzda en kısa dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Diğer bir tabirle suç gününden itibaren mahkumiyetin kesinleşmesine kadar geçecek süreyi betimler. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren bir suçta ise süre 30 yıldır. Bu süreler belli şartlar altında 1/2 oranında artırılarak da uygulanabilmektedir.
11- Ceza mahkemesinin itirazı mümkün olan kararları yüze karşı veya yokluktaysa tebligattan itibaren 7 gün içinde istinaf edilmezse kesinleşir.
12- İstinaf (Bölge Adliye) Mahkemesinin temyizi mümkün olan kararları da aynı şartlar altında 15 gün içinde temyiz edilmezse kesinleşir.
13- Soruşturmada gözaltına alınan veya tutuklanan şüpheli, ceza davası sonunda tüm suçlarından beraat ederse 3 ay içinde özgürlüğünden mahrum kaldığı günler için geliriyle orantılı bir tazminatı ikametgahının bulunduğu yer Ağır Ceza Mahkemesinde açacağı tazminat davasıyla talep edebilir.
14- Yargılamada isteyen sanığa Baro avukatı görevlendirilmek zorunluluğu vardır.
15- Davaya müdahil olmak isteyen müşteki, katılan sıfatıyla davaya dahil olursa sanığın faydalanacağı tüm yasa yollarını kullanabilir.
16- Verilen bir mahkumiyet kararı; infaz süresi bakımından adi suçlarda ceza süresinin 2/3 ü kadarı, terör ve devletin güvenliği aleyhindeki suçlar bakımından 3/4 ü kadarı fiilen yattıktan sonra şartla tahliye edilir.
17- Suç işleme ehliyetine sahip olan 12-15 yaş grubundaki çocuklar için temel ceza 1/2 oranında indirilerek uygulanır. 15-18 yaş grubundaki çocuklar için ise 1/3 oranında indirilir.
